Blogpost 2

                                                  Vergrijzing in de Vivid Grammar Graph van Dan Roam

Het probleem; redenen en oorzaken
Nederland vergrijst. Dit houdt in dat de verhouding tussen jong en oud uit balans is. Er zijn namelijk op dit moment meer ouderen (65-jarigen) tegenover jongeren (werkenden). Vlak na de Tweede Wereldoorlog zijn er in Nederland veel baby's geboren. Dit noemen we ook wel babyboom. Het hebben van een groot gezin met veel kinderen was toen heel normaal. In de jaren 70 stelden vrouwen het krijgen van kinderen vaker uit. Hierdoor zijn er sindsdien minder baby's geboren.

Als we kijken naar de huidige situatie (vanaf 2010) gaan vele babyboomers nu met pensioen. Dit heeft grote gevolgen voor onder andere de arbeidsmarkt. Iemand die al ruim 40 jaar in dienst is bij een bedrijf gaat weg en neemt daarmee al zijn opgedane kennis mee. Daar tegenover staat dat veel studenten en andere werkzoekenden meer mogelijkheden krijgen om aan de bak te komen.

De babyboomers genieten ondertussen van hun oude dag. Maar omdat er een overschot is aan ouderen is er een probleem wat betreft AOW, de ouderdomspensioen die iedereen krijgt wanneer men na hun 67e stopt met werken. Dit pensioen wordt opgebouwd door de werknemer tijdens zijn gehele arbeidsperiode. De Belastingdienst int de premies en inkomstenbelasting en de Sociale Verzekeringsbank (SVB) keert de AOW uit. Maar omdat er zoveel ouderen zijn, moet er dus maandelijks meer dan normaal uitgekeerd worden. Is dit haalbaar met alleen de binnenkomende volksverzekeringen en inkomstenbelasting? Wat gebeurt er als dit niet genoeg blijkt te zijn? Je ziet aan landen met pensioentekorten zoals Frankrijk en Italië, dat zij noodgedwongen de pensioenen en tekorten uit de algemene begroting financieren. Voor hen is dit een actueel probleem. Gaat Nederland dit achterna?

Een ander groot component van vergrijzing is de zorg. Het is alom bekend dat mensen steeds ouder worden. Dit komt door de betere gezondheidszorg en tal van medische onderzoeken. Als we kijken naar bijvoorbeeld hart- en vaatziekten, dan zijn daar nu veel betere behandelmethoden voor dan vroeger, met als gevolg dat men er minder snel aan overlijdt.

Sinds de inslag van de economische crisis in 2008 is er veel gebeurd op de woningmarkt. Men stelde het kopen van een huis even uit en wachtte eerst tot hun eigen huis verkocht werd. Hierdoor zijn er de afgelopen jaren veel minder huizen verkocht. De laatste nieuwsberichten rond de huizenmarkt zijn aardig positief. Er worden weer meer huizen gekocht, maar ook verkocht. We zien ook dat nieuwbouw nog steeds enorm aantrekt. Vanuit de 65-jarigen blijkt er een toenemende behoefte aan geschikte woningen voor ouderen. Hier staat tegenover een toenemend tekort aan dit soort woningen. Omdat ouderen erg honkvast zijn, zullen ze niet zo snel van plan zijn om te gaan verhuizen. Dit vraagt om een grote aanpassingsopgave. Geschat wordt dat tegen 2030 alle babyboomers overleden zijn. Hiermee verandert het woningtekort in een woningoverschot. (Carola de Groot, Vergrijzing en woningmarkt)

In de jaren 80 zorgde het aantal werkende babyboomers voor een snelle groei van de mobiliteit. We merken nu dat dat door de vergrijzing de totale mobiliteit afneemt. De oorzaak hiervan is het veranderde rijgedrag van ouderen. Hun dagelijkse routines veranderen en ze maken meer vrijetijdsverplaatsingen. Daarmee verandert de lengte, richting en het tijdstip van die verplaatsingen en hun keuze van vervoersmiddel. Over tien tot vijftien jaar wordt het effect van vergrijzing op de totale mobiliteit pas echt zichtbaar. De babyboomgeneratie bereikt geleidelijk de kwetsbare leeftijd van 75 jaar. Als er meer ouderen op de weg zijn, gebeuren er meer verkeersongevallen. Een derde van alle verkeersdoden en ernstig gewonden was in 2009 65 jaar of ouder. Dit terwijl ze voor slechts 8 procent verantwoordelijk zijn van het totaal aantal verplaatsingskilometers in Nederland. Ouderen lopen dus veel vaker lichamelijk letsel op bij een verkeersongeval dan jongere mensen. Daarnaast is het overlijdensrisico in het verkeer bij hen groter. (Frank van Dam, Vergrijzing, verplaatsingsgedrag en mobiliteit)

Wie werken er met/aan dit probleem?

De Rabobank:
"De vergrijzing is geen probleem maar een ontwikkeling die kansen biedt!" Als we de Rabobank mogen geloven staan we er nog aardig goed voor, wat de vergrijzing in Nederland betreft. Voor ons is het heel normaal om voor je pensioen te sparen, maar dat geldt niet voor de rest in Europa. De Rabobank maakt zich sterk voor de ontwikkelingen die gepaard gaan met de vergrijzing. Zo zijn ze van mening dat er meer arbeidsperspectieven voor allochtonen moeten komen, maar ook staan zij achter het investeren in onderwijs. Daarnaast doet de Rabobank nog meer dan alleen mogelijke oplossingen geven. Samen met West-Brabant Noord ALLES heeft de Rabobank een concept ontworpen voor een werkconferentie, genaamd 'Van Vergrijzing naar Verzilvering'. ALLES Creative Consultancy is een reclamebureau gespecialiseerd in concept- en projectmanagement. Zij gaven vorm aan het evenement wat een paar weken geleden, op 11 december 2013 plaatsvond. Aansluitend op een eerder georganiseerd seminar wilde de bank ondernemers en bestuurders de gelegenheid geven om te brainstormen en kansen te pakken. (ALLES, Rabobank: Vergrijzing? Verzilvering!)

De overheid:
In het openbaar bestuur dreigt de komende jaren een mismatch tussen vraag en aanbod van personeel. Overschotten die ontstaan door noodzakelijke bezuinigingen en door verschuiving van taken door decentralisatie, sluiten niet qua tijd en plaats aan op de tekorten als gevolg van de verwachte uitstroom vanwege de vergrijzing. Om de publieke dienstverlening te waarborgen, is het echter van belang dat de overheid ook in de toekomst over voldoende gekwalificeerd personeel kan beschikken. De opgave voor de toekomst is om hierbij de juiste mensen op de juiste plek te krijgen.

Voor het openbaar bestuur zijn maatregelen voorzien als het investeren in van-werk-naar-werk arrangementen, het vergroten van de flexibiliteit van de organisaties en de mobiliteit van werknemers, en het verhogen van de arbeidsproductiviteit door slimmer werken, sociale innovatie en het bieden van ruimte aan de professionaliteit van werknemers. Voor de arbeidsmarkt in het algemeen ziet het kabinet de oplossing in maatregelen als langer doorwerken, het verhogen van de arbeidsparticipatie, het bieden van aantrekkelijke arbeidsvoorwaarden en aandacht voor duurzame inzetbaarheid. Dat staat in de kabinetsreactie op het rapport ‘De grote uittocht’.

Het rapport is vorig jaar verschenen als gezamenlijke publicatie van sociale partners van overheids- en onderwijssectoren en het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties. Voor het openbaar bestuur worden de genoemde maatregelen uitgewerkt in het programma ‘Beter Werken in het Openbaar Bestuur’. Dit programma bevat drie lijnen:

• Van-werk-naar-werk-arrangementen en het bevorderen van arbeidsmobiliteit;
• Aantrekkelijk en modern werkgeverschap en het flexibiliseren van arbeidsinzet in het openbaar bestuur;
• Verhogen van de arbeidsproductiviteit en het creëren van ruimte voor de professional.

Het programma ‘Beter Werken in het Openbaar Bestuur’ wordt samen met diverse partijen in het openbaar bestuur, zoals werkgevers- en werknemersorganisaties, opgezet en uitgewerkt. (Rijksoverheid, Aanpak vergrijzing bij de overheid)

De elektrische fiets:
De hogere levensverwachting van mensen wordt onder andere bereikt door een betere en gezondere levensstijl. Ouderen zijn over het algemeen sterker en vitaler dan vroeger. Daarnaast hebben babyboomers aardig wat geld, waar ze leuke dingen mee kunnen doen. Daar kunnen bedrijven en ondernemers slim op inspelen. De elektrische fiets is daar een goed voorbeeld van. Het is een groei in de markt en veel ouderen hebben er thuis een in de berging staan. Als we weer even naar het mobiliteitplaatje kijken is de fiets ook een goede oplossing voor minder verkeersongevallen, wat betreft ouderen die in plaats van de auto de fiets pakken.

Bronnen
ALLES "Rabobank: Vergrijzing? Verzilvering!" ALLES Creative Consultancy n.p., 4 juli 2012 n.d., 5 januari 2014. <http://www.omdatalleskan.nl/2012/07/rabo-van-vergrijzing-naar-verzilvering/>

Boonstra, Andreas "Vergrijzing in Nederland (2012)" YouTube, CBS n.p., 11 april 2013 n.d., 5 januari 2014. <https://www.youtube.com/watch?v=OYigsp7GcZA>

(rapport) van Dam, Frank "Vergrijzing, verplaatsingsgedrag en mobiliteit" Planbureau voor de Leefomgeving n.p., juni 2013 n.d., 3 januari 2014. <http://www.pbl.nl/sites/default/files/cms/publicaties/PBL_2013_Vergrijzing-verplaatsingsgedrag-en-mobiliteit.pdf>

(rapport) de Groot, Carola "Vergrijzing en woningmarkt" Planbureau voor de Leefomgeving. n.p., april 2013 n.d., 3 januari 2014. <http://www.pbl.nl/sites/default/files/cms/publicaties/PBL_2013_Vergrijzing%20en%20woningmarkt_1105.pdf>

Klaassen, Jordy "Oplossingen" Vergrijzing n.d., 5 januari 2014.<http://socialstudiespo.webs.com/oplossingenprobleem.htm>

Rijksoverheid "Aanpak vergrijzing bij de overheid" Nieuws n.p., 8 juli 2011 n.d., 5 januari 2014. <http://www.rijksoverheid.nl/nieuws/2011/07/08/aanpak-vergrijzing-bij-de-overheid.html>

Blogpost 1

 
                 Lisa Greuter                             Laura van der Stoop

Inleiding
In opdracht van het vak Interculturele Communicatie van de opleiding Communication & Multimedia Design aan de Hogeschool van Amsterdam doen wij (Lisa Greuter en Laura van der Stoop) onderzoek naar een maatschappelijk probleem. We schetsen de huidige scenario door middel van dit blog. De bevindingen uit ons onderzoek zullen hier gepubliceerd worden. Verder beslaat het vak het schrijven van een adviesrapport met betrekking tot het gekozen thema. Hierin wordt het onderzoek verwerkt en schrijven we tevens een aantal aanbevelingen om het probleem wellicht op te lossen. Het vak wordt afgesloten met een mondeling tentamen, waarbij gekeken wordt naar de opgedane kennis en de onderbouwing van het rapport.

Thema
Onze keuze voor het thema is gevallen voor Vergrijzing, een zeer actueel probleem wat de hele wereldbevolking aangaat en vele consequenties met zich meedraagt. Vergrijzing is een aspect van de verandering van de bevolkingssamenstelling. Deze term wordt gebruikt om aan te geven dat het aandeel van ouderen in de bevolking stijgt.

Probleemstelling
Het doel van dit vak is om intercultureel te denken. Als we kijken naar een onderwerp als vergrijzing, dan speelt dat zeker niet alleen in Nederland. Met name Frankrijk, Luxemburg en Japan zijn grote uitschieters als het op vergrijzing aankomt. Aan ons de taak om één of meerdere culturen onder de loep te nemen. Vervolgens specificeren we het probleem én de doelgroep. Voor nu is de huidige probleemstelling: Kan een land als Nederland wat leren van hoe andere culturen omgaan met de vergrijzing?

Definities
Vergrijzing is een term voor het steeds ouder worden van een bevolking. Het gaat om het aandeel ouderen in de bevolking dat stijgt, waardoor ook de gemiddelde leeftijd in dat land stijgt. Als er sprake is van vergrijzing in een samenleving, is er vaak ook sprake van een bevolkingsdaling. Een ander gevolg van vergrijzing is dat vergrijzing een samenleving geld kost. In veel westerse landen is er sprake van een sociaal zekerheidsstelsel, dat gefinancierd wordt door middel van een omslagstelsel. Hierbij worden de uitkeringen van de inactieve mensen elk jaar betaald door middel van uitkeringen. Dit geldt met name voor pensioenregelingen. In Nederland wordt onder andere de AOW op deze manier gefinancierd. Als het aantal ouderen in een omslagstelsel toeneemt, neemt het aantal mensen dat een pensioenuitkering ontvangt toe en zullen de belastingen moeten stijgen om de pensioenen uit te kunnen keren. (Ensie, Vergrijzing | definitie & betekenis)

De vergrijzing betekent ook dat een steeds kleiner aandeel van de Nederlandse bevolking behoort tot de potentiële beroepsbevolking. Nu staan tegenover één 65-plusser nog bijna vier potentiële arbeidskrachten, in 2020 zijn dat er nog maar drie. In 2040 zijn er voor elke 65-plusser zelfs maar twee mensen tussen 20 en 65 jaar. Verhoging van de arbeidsparticipatie van ouderen biedt hiervoor onvoldoende compensatie. De sterkst vergrijzende delen van Nederland hebben het meest te lijden van de krimpende beroepsbevolking. Juist daar wordt het moeilijk om arbeidskrachten te vinden die de behoeften van ouderen aan zorg en andere voorzieningen kunnen vervullen. (Frank van Dam, Vergrijzing en ruimte)

Voorbeelden
AOW:
– De vergrijzing van de bevolking heeft grote gevolgen, met name op sociaal-economisch gebied. Veel westerse landen kennen een sociaal zekerheidstelsel dat wordt gefinancierd met behulp van een zogenaamd omslagstelsel, waarbij in elk jaar de werkenden de uitkeringen van de inactieven betalen. Dat geldt in het bijzonder voor de eerste pijler pensioenregelingen (zie pensioen). In Nederland wordt onder meer de AOW op deze wijze gefinancierd. Wanneer het aantal ouderen in een omslagstelsel toeneemt (en daarmee het aantal mensen dat een pensioenuitkering ontvangt), zullen de inkomsten uit belastingen moeten stijgen om de welvaartsvastheid van de pensioenuitkeringen te garanderen. (Wikipedia, Vergrijzing)

Woningmarkt: 
– Wat zijn nu de gevolgen van de vergrijzing en het specifieke woongedrag van ouderen voor de woningmarkt? Vaak wordt bij de gevolgen gewezen op een toenemende behoefte, en daarmee een toenemend tekort, aan voor ouderen geschikte woningen. Een dergelijk tekort wordt soms al snel vertaald naar een nieuwbouwopgave (zie bijvoorbeeld ANBO 2012). Deze vertaling is enigszins verrassend omdat ouderen zo honkvast zijn. In de wetenschap dat veel ouderen in hun woning willen blijven wonen, ook bij een afnemende mobiliteit en stijgende zorgbehoefte, is de grootste opgave eerder een aanpassings- dan een nieuwbouwopgave. De vergrijzing gaat ook ingrijpen op de vraag- en aanbodverhoudingen op de woningmarkt. Hoe, dat is afhankelijk van de regionale woningmarktdruk en de vraag of de vergrijzing gepaard gaat met demografische krimp. (Carola de Groot, Vergrijzing en woningmarkt)

Mobiliteit:
– De vergrijzing heeft gevolgen voor de mobiliteit. Doordat ouderen stoppen met werken, veranderen hun dagelijkse routines en bezigheden en gaan zij zich anders gedragen. Zij verplaatsten zich met andere motieven en doelen – minder woon-werkverplaatsingen en meer vrijetijdsverplaatsingen – en hierdoor mogelijk op andere tijdstippen, over andere afstanden en met andere vervoermiddelen dan voorheen. Daarbij is vooral relevant dat een groot aantal ouderen (de babyboomgeneratie) in de komende jaren deze overgang in hun dagelijkse activiteitenpatroon gaat doormaken. De vergrijzing heeft daardoor gevolgen voor het totaal aantal verplaatsingen, de lengte, de richting en het tijdstip van die verplaatsingen en de vervoermiddelenkeuze. Dit heeft weer effecten op de verkeerscongestie en de verkeersveiligheid. Dit vereist daarom nieuwe veiligheidsmaatregelen, waaronder het aanpassen van de verkeersinfrastructuur aan de toename van het aantal ouderen in het verkeer. (Frank van Dam, Vergrijzing, verplaatsingsgedrag en mobiliteit)


Vergrijzing in Noord-Nederland, met name gericht op de arbeidsmarkt

Mindmap



Bronnen
van Dam, Frank "Vergrijzing en ruimte" Planbureau voor de Leefomgeving. n.p., 16 juli 2013 n.d., 3 januari 2014. <http://www.pbl.nl/publicaties/vergrijzing-en-ruimte>

(rapport) van Dam, Frank "Vergrijzing, verplaatsingsgedrag en mobiliteit" Planbureau voor de Leefomgeving n.p., juni 2013 n.d., 3 januari 2014. <http://www.pbl.nl/sites/default/files/cms/publicaties/PBL_2013_Vergrijzing-verplaatsingsgedrag-en-mobiliteit.pdf>

(rapport) de Groot, Carola "Vergrijzing en woningmarkt" Planbureau voor de Leefomgeving. n.p., april 2013 n.d., 3 januari 2014. <http://www.pbl.nl/sites/default/files/cms/publicaties/PBL_2013_Vergrijzing%20en%20woningmarkt_1105.pdf>

Redactie Ensie "Vergrijzing | definitie & betekenis" Ensie n.d., 26 november 2013. <http://www.ensie.nl/definitie/Vergrijzing>

Wikipedia “Vergrijzing” MediaWiki.org n.d. 26 november 2013. <http://nl.wikipedia.org/wiki/Vergrijzing>