Lisa Greuter Laura van der Stoop
Inleiding
In opdracht van het vak Interculturele Communicatie van de opleiding Communication & Multimedia Design aan de Hogeschool van Amsterdam doen wij (Lisa Greuter en Laura van der Stoop) onderzoek naar een maatschappelijk probleem. We schetsen de huidige scenario door middel van dit blog. De bevindingen uit ons onderzoek zullen hier gepubliceerd worden. Verder beslaat het vak het schrijven van een adviesrapport met betrekking tot het gekozen thema. Hierin wordt het onderzoek verwerkt en schrijven we tevens een aantal aanbevelingen om het probleem wellicht op te lossen. Het vak wordt afgesloten met een mondeling tentamen, waarbij gekeken wordt naar de opgedane kennis en de onderbouwing van het rapport.
Thema
Onze keuze voor het thema is gevallen voor Vergrijzing, een zeer actueel probleem wat de hele wereldbevolking aangaat en vele consequenties met zich meedraagt. Vergrijzing is een aspect van de verandering van de bevolkingssamenstelling. Deze term wordt gebruikt om aan te geven dat het aandeel van ouderen in de bevolking stijgt.
Probleemstelling
Het doel van dit vak is om intercultureel te denken. Als we kijken naar een onderwerp als vergrijzing, dan speelt dat zeker niet alleen in Nederland. Met name Frankrijk, Luxemburg en Japan zijn grote uitschieters als het op vergrijzing aankomt. Aan ons de taak om één of meerdere culturen onder de loep te nemen. Vervolgens specificeren we het probleem én de doelgroep. Voor nu is de huidige probleemstelling: Kan een land als Nederland wat leren van hoe andere culturen omgaan met de vergrijzing?
Definities
Vergrijzing is een term voor het steeds ouder worden van een bevolking. Het gaat om het aandeel ouderen in de bevolking dat stijgt, waardoor ook de gemiddelde leeftijd in dat land stijgt. Als er sprake is van vergrijzing in een samenleving, is er vaak ook sprake van een bevolkingsdaling. Een ander gevolg van vergrijzing is dat vergrijzing een samenleving geld kost. In veel westerse landen is er sprake van een sociaal zekerheidsstelsel, dat gefinancierd wordt door middel van een omslagstelsel. Hierbij worden de uitkeringen van de inactieve mensen elk jaar betaald door middel van uitkeringen. Dit geldt met name voor pensioenregelingen. In Nederland wordt onder andere de AOW op deze manier gefinancierd. Als het aantal ouderen in een omslagstelsel toeneemt, neemt het aantal mensen dat een pensioenuitkering ontvangt toe en zullen de belastingen moeten stijgen om de pensioenen uit te kunnen keren. (Ensie, Vergrijzing | definitie & betekenis)
De vergrijzing betekent ook dat een steeds kleiner aandeel van de Nederlandse bevolking behoort tot de potentiële beroepsbevolking. Nu staan tegenover één 65-plusser nog bijna vier potentiële arbeidskrachten, in 2020 zijn dat er nog maar drie. In 2040 zijn er voor elke 65-plusser zelfs maar twee mensen tussen 20 en 65 jaar. Verhoging van de arbeidsparticipatie van ouderen biedt hiervoor onvoldoende compensatie. De sterkst vergrijzende delen van Nederland hebben het meest te lijden van de krimpende beroepsbevolking. Juist daar wordt het moeilijk om arbeidskrachten te vinden die de behoeften van ouderen aan zorg en andere voorzieningen kunnen vervullen. (Frank van Dam, Vergrijzing en ruimte)
Voorbeelden
AOW:
– De vergrijzing van de bevolking heeft grote gevolgen, met name op sociaal-economisch gebied. Veel westerse landen kennen een sociaal zekerheidstelsel dat wordt gefinancierd met behulp van een zogenaamd omslagstelsel, waarbij in elk jaar de werkenden de uitkeringen van de inactieven betalen. Dat geldt in het bijzonder voor de eerste pijler pensioenregelingen (zie pensioen). In Nederland wordt onder meer de AOW op deze wijze gefinancierd. Wanneer het aantal ouderen in een omslagstelsel toeneemt (en daarmee het aantal mensen dat een pensioenuitkering ontvangt), zullen de inkomsten uit belastingen moeten stijgen om de welvaartsvastheid van de pensioenuitkeringen te garanderen. (Wikipedia, Vergrijzing)
Woningmarkt:
– Wat zijn nu de gevolgen van de vergrijzing en het specifieke woongedrag van ouderen voor de woningmarkt? Vaak wordt bij de gevolgen gewezen op een toenemende behoefte, en daarmee een toenemend tekort, aan voor ouderen geschikte woningen. Een dergelijk tekort wordt soms al snel vertaald naar een nieuwbouwopgave (zie bijvoorbeeld ANBO 2012). Deze vertaling is enigszins verrassend omdat ouderen zo honkvast zijn. In de wetenschap dat veel ouderen in hun woning willen blijven wonen, ook bij een afnemende mobiliteit en stijgende zorgbehoefte, is de grootste opgave eerder een aanpassings- dan een nieuwbouwopgave. De vergrijzing gaat ook ingrijpen op de vraag- en aanbodverhoudingen op de woningmarkt. Hoe, dat is afhankelijk van de regionale woningmarktdruk en de vraag of de vergrijzing gepaard gaat met demografische krimp. (Carola de Groot, Vergrijzing en woningmarkt)
Mobiliteit:
– De vergrijzing heeft gevolgen voor de mobiliteit. Doordat ouderen stoppen met werken, veranderen hun dagelijkse routines en bezigheden en gaan zij zich anders gedragen. Zij verplaatsten zich met andere motieven en doelen – minder woon-werkverplaatsingen en meer vrijetijdsverplaatsingen – en hierdoor mogelijk op andere tijdstippen, over andere afstanden en met andere vervoermiddelen dan voorheen. Daarbij is vooral relevant dat een groot aantal ouderen (de babyboomgeneratie) in de komende jaren deze overgang in hun dagelijkse activiteitenpatroon gaat doormaken. De vergrijzing heeft daardoor gevolgen voor het totaal aantal verplaatsingen, de lengte, de richting en het tijdstip van die verplaatsingen en de vervoermiddelenkeuze. Dit heeft weer effecten op de verkeerscongestie en de verkeersveiligheid. Dit vereist daarom nieuwe veiligheidsmaatregelen, waaronder het aanpassen van de verkeersinfrastructuur aan de toename van het aantal ouderen in het verkeer. (Frank van Dam, Vergrijzing, verplaatsingsgedrag en mobiliteit)
Vergrijzing in Noord-Nederland, met name gericht op de arbeidsmarkt
Mindmap
Bronnen
van Dam, Frank "Vergrijzing en ruimte" Planbureau voor de Leefomgeving. n.p., 16 juli 2013 n.d., 3 januari 2014. <http://www.pbl.nl/publicaties/vergrijzing-en-ruimte>
(rapport) van Dam, Frank "Vergrijzing, verplaatsingsgedrag en mobiliteit" Planbureau voor de Leefomgeving n.p., juni 2013 n.d., 3 januari 2014. <http://www.pbl.nl/sites/default/files/cms/publicaties/PBL_2013_Vergrijzing-verplaatsingsgedrag-en-mobiliteit.pdf>
Wikipedia “Vergrijzing” MediaWiki.org n.d. 26 november 2013. <
